Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde El Yazması Kültürleri

Proje sorumlusu: Prof. Dr. Raoul Motika

Ana işbirliği ortağı: Universität Hamburg, SFB 950 “Manuskriptkulturen in Asien, Afrika und Europa”

Proje süresi: 2011’den bu yana

Bu ağırlıklı araştırma konusu, R. Motika’nın 2011’den bu yana proje yöneticiliğini üstlendiği Hamburg Üniversitesi SFB 950 işbirliğiyle geliştiriliyor. DFG’nin olumlu kararının ardından SFB R. Motika’nın yeni bir kısmi projesiyle birlikte Mayıs 2015’ten itibaren dört yıl daha uzatıldı. Ağırlıklı olarak el yazması kültürlerinin özünü karşılaştırmalı olarak araştırmaya yönelik yaklaşımların Türkiye’de fazla bilinir olmamasından dolayı öncelik Türkiye’deki araştırmacılara bu yeni araştırma yaklaşımlarının tanıtılmasına veriliyor. Bu amaçla, daha çok Arapça el yazmalarına yönelik çalışan “The Islamic Manuscript Association” (TIMA) ile sıkı işbirliği içinde çalışacak bir Alman-Türk-Uluslararası ağ kurulacak. Ama Haziran 2016’da imzalanan bir işbirliği sözleşmesiyle de belirlendiği gibi, asıl ağırlık SFB 950 ile gerçekleştirilecek sıkı işbirliğine verilecek. Bu kapsamda Şubat 2016’da İstanbul’da ortak bir Kış Akademisi düzenlendi. İki kuruluş ortak burs programları da başlatıyor. R. Motika’nın danışmanlığını yapacağı bir Türk doktora öğrencisi, 2016’dan başlayarak üç yıllığına Hamburg Üniversitesi SFB 950’de doktora yapacak.

Sesli Okuma, Ezberleme ve Not Alma: Anadolu’nun Alevi Köylerinde El Yazması Metinlerin Kullanımı

Proje sorumluları: Prof. Dr. Raoul Motika, Janina Karolewski, M.A.

Proje süresi: 2015–2019

Işbirliği ortağı: Universität Hamburg, SFB 950 “Manuskriptkulturen in Asien, Afrika und Europa”

SFB 950 (2015–2019) tarafından OII ile yakın işbirliğiyle yürütülen bu kısmi proje, 20. yüzyılın ortalarına kadar okur yazarlığın yaygın olmadığı Anadolu’daki Alevi köy cemaatlerinde el yazması kültürüyle ilgileniyor. El yazması metinlerin, ağırlıklı olarak dini içeriklerin öğrenilmesi ve öğretilmesinde kullanımı on dört özel el yazması koleksiyonu üzerinden araştırılıyor. Koleksiyonların tarihi, bileşimi ve bağlamı üzerinden yazma metinlerin kültürel pratikler içinde nasıl kullanıldığı bilgisine ulaşılmaya çalışılıyor. Yanıtları aranan sorular şunlar: Kim hangi yazma metinleri yazdı ve kullandı; farklı koleksiyonlar bilginin saklanması ve iletilmesine nasıl katkıda bulundu; el yazması metinlerin içeriği ya da görünümü yüksek sesle okuma, ezberleme ve not alma gibi kullanım biçimleri yoluyla etkilendi mi; etkilendiyse nasıl etkilendi.

Centre for the Study of Munuscript Cultures – Projeler

 Alevilikte Buyruk El Yazmaları: Dini bilginin yazılı ve sözlü aktarım arasında taşıyıcı ve aktarıcı olarak toplu el yazması metinler

Proje sorumluları: Prof. Dr. Raoul Motika, Janina Karolewski, M.A.

Proje süresi: 2011 ̶ 2015

Işbirliği ortağı: Universität Hamburg, SFB 950 “Manuskriptkulturen in Asien, Afrika und Europa”

Hamburg Üniversitesi SFB 950 – Asya, Afrika ve Avrupa’da El Yazması Metin Kültürleri’nin (1. Aşama: Sonbahar 2011 – Sonbahar 2015) bir parçası olan bu proje; yaklaşık 30 ayrı ciltten oluşan ve Buyruk adı verilen, Alevi toplulukların ağırlıklı olarak sözlü aktarıma dayanan bağlamı içinde dini bilgileri saklayan ve aktaran toplu el yazması defterlerinin (18. yüzyıl sonları – 20. yüzyıl başları) özelliklerini ve fonksiyonunu araştırıyor. İçerik, dil, paleografi ve malzemelere ilişkin bir analiz ile bu ‘otonom’ el yazması kültürünün öncelikle bilginin örgütlenmesi, aktarım yolları, aktarım teknikleri ve metin derlemeye yönelik karakteristik özelliklerinin ortaya çıkartılması ve böylece sosyo-kültürel bağlamla karşılaştırmalı şekilde geçirdiği değişimlerin izlenmesi hedefleniyor

Centre for the Study of Munuscript Cultures – Projeler

Corpus Musicae Ottomanicae

Proje sorumluları: Prof. Dr. Ralf Martin Jäger, Dr. habil. Martin Greve, Prof. Dr. Raoul Motika

Proje süresi: Ekim 2015 – Eylül 2022 / Eylül 2027

Ana işbirliği ortağı: Westfälische Wilhelms-Universität Münster

Destekleyen: Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG)

Bu proje, müzik bilimlerine yönelik araştırma alanında yer alıyor. Fakat aynı zamanda “Yazma Kültürleri başlıklı ağırlıklı proje konusuyla da çok sayıda kesişen noktaya sahip.

Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’de Müzik

Editing Post-Byzantine Notations

Proje sorumluları: Dr. Kyriakos Kalaitzidis, Dr. habil. Martin Greve

Proje süresi: Ekim 2016‘dan bu yana

Destekleyen: Alexander Onassis Foundation

Bu proje, müzik bilimlerine yönelik araştırma alanında yer alıyor. Fakat aynı zamanda “Yazma Kültürleri başlıklı ağırlıklı proje konusuyla da çok sayıda kesişen noktaya sahip.

Anadolu’nun Dinler Tarihi

2016 Kış Akademisi: Takas, birlikte varoluş ve tecrit durumunda el yazması kültürleri Proje sorumluları: Prof. Dr. Raoul Motika, Janina Karolewski, M.A.

Etkinlik tarihi: 22–26 Şubat 2016

Ana işbirliği ortağı: SFB 950 Manuskriptkulturen in Asien, Afrika und Europa, Universität Hamburg

Orient-Insitut Istanbul, 22-26 Şubat 2016 tarihlerinde Hamburg Üniversitesi Centre for the Study of Manuscript Cultures (CSMC) ortaklığı ve Islamic Manuscript Association (TIMA) işbirliğiyle İstanbul’da “Manuscript Cultures in Exchange, Coexistence and Isolation” başlıklı bir Kış Akademisi düzenledi.

Kış Akademisi’nin hedefi, CSMC’nin araştırmalarını Türkiye’de tanıtmak ve Hamburglu ve Türk araştırmacılar arasında ilişkiler kurulmasına önayak olmaktı. Kış Akademisi ayrıca, Hamburglu bilim insanlarına İstanbul’un zengin arşiv ve kütüphanelerine bir bakış sundu. Katılımcılar öğleden önceleri İstanbul’daki el yazmaları açısından önemli kurumları ziyaret etme fırsatı buldular. Bu kurumlar arasında zengin bir çivi yazısı tableti koleksiyonuna sahip olan Arkeoloji Müzesi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı’nın Kitap Şifahanesi ve Arşiv Dairesi, Sakıp Sabancı Müzesi, İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA), Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi, İstanbul Üniversitesi El Yazmaları Koleksiyonu ve Türk ve İslam Eserleri Müzesi yer aldı.Dört gün boyunca öğleden sonraları farklı konularda atölye çalışmaları düzenlendi: (1) “A Forgotten Galaxy Still Persisting?: Manuscript Cultures in Asia, Africa and Europe”, (2 )Historical Manuscripts under Scrutiny: Computer Based Tools and Material Analysis, (3) Manuscripts and Politics of Memory und (4) “Manuscript Cultures in Interaction”. Kış Akademisi’nin yan etkinlikleri arasında Orient-Instiut Istanbul’da düzenlenen iki akşam konferansı yer aldı. CSMC’den Michael Friedrich, güncel el yazması araştırmalarında yeni yaklaşımlar ve ortaya çıkan yeni sorular hakkında konuşurken Münster Üniversitesi’nden Ralf Martin Jäger, yöneticiliğini yaptığı ve Ön Asya müzik el yazmalarını ele alan “Corpus Musicae Ottomanicae” projesini tanıttı.

Atölye calışması: Osmanlı İmparatorluğu’nda El Yazması Kültürleri Proje sorumluları: Aslıhan Gürbüzel, M.A. (Burslu), Dr. Richard Wittmann, Prof. Dr. Raoul Motika

Proje tarihi: 6–7 Haziran 2012

Ana işbirliği ortakları: History Department at the University of California, SFB 950 Manuskriptkulturen in Asien, Afrika und Europa, Universität Hamburg

Bu uluslararası katılımlı atölye University of California Los Angeles ‘in (UCLA) Tarih Bölümü ve Hamburg Üniversitesi’nde Centre for the Study of Manuscript Cultures (SFB 950) işbirliğiyle düzenlendi. Yapılan toplam 10 sunumda Osmanlılarda kitap ve kütüphane kültüründen yazı kültürüne ve tek tek el yazmalarına kadar uzanan geniş bir konu yelpazesi ele alındı. ABD, Türkiye ve Almanya’dan öncelikli olarak genç bilim insanlarının projeye dahil edilmesi ile Osmanlı el yazması kültürünün araştırılması için bir ağ kurulmasının ilk adımı atılmış oldu. Çoğunluğu devam etmekte olan doktora çalışmalarına dayanan katkıların ve iyi hazırlanmış tartışmaların yüksek düzeyi, el yazması araştırmalarına olan ilginin arttığına işaret ediyor. Olumlu bir başka nokta da, bu etkinliğin Enstitünün burslusu olan ve Harvard Üniversitesi’nde doktora yapan genç bir bilim insanının girişimiyle düzenlenmiş olmasıydı. Kendisi daha sonra OII girişimiyle SFB Manuskriptkulturen’in bursunu alarak karşılaştırmalı el yazması araştırmaları konusunda bilgi edinmek amacıyla Hamburg’a gitti.