Jilian Ma (Koç Üniversitesi, İstanbul)
Osmanlı/Türk – Çin Aydınları Arasında Etkileşim: 1908-1939

Bir Osmanlı ders kitabından iki Çinli resmi, Resimli Haritalı Coğrafya-ı Umumi (Üçüncü Sene) (Istanbul: İbrahim Hilmi Askeri Kütüphanesi, 1911), S. 125.

Bu doktora projesi 20. yüzyıl başında Osmanl/Türk ve Çin aydınları arasındaki alışverişini izini sürmeyi amaçlıyor. Söz konusu dönem, her iki tarafın da ülke içindeki benzer yozlaşma krizlerine ve dışarıdan müdahalelere karşı çözümler aradığı bir dönemdir. Bu dönemde büyük imparatorluklar yıkılır, bir yanda Jön Türk Devrimi (1908-1909), Türk İstiklal Savaşı (1919-1923) ve Türkiye’deki sosyoekonomik reformlar, öbür yanda, Çin’de, Xinhai Devrimi (1911), Millî Devrim (1924-1927) ve Tarım Devrimi Savaşı (1927-1937) süreçleri içinde ulus-devletler ortaya çıkar. Osmanlıların Pekin’de elçilik kurması (1908, 1909) ve Çin-Türk dostluk antlaşmasının imzalanması da (1934) aynı zamana rastlar. Türkiye’nin ve Çin’in modern çağa girmeye zorlanırken geçtikleri yollar bu dönemde şekillenmeye başlamıştır ve bu arada ortaya çıkan düşünce ve görüşler bugüne kadar yankı bulmaktadır.

Gerek Osmanlı gerek Çin arşiv belgeleri ve önemli bazı  politikacı ve aydınların gazete makaleleri, gezi yazıları ve hatıratına yönelik analizleri temel alan araştırmanın konusunu, coğrafî olarak birbirinden uzak olan iki toplumun birbirleri hakkında ne bildikleri, kendilerini (ulus-) devlet oluşumu ve dinî bağlantılarla ilgili politik sorunları açısından karşıya nasıl tanıtıp karşıda neyi algıladıkları, etkileşimlerinin birbirleri hakkındaki bilgiye nasıl damgasını vurduğu ve bu iki ülke arasındaki karşılaşmaların bazı üçüncü ülkeler üzerinde ne gibi etkiler yaptığı soruları oluşturuyor. Projede bakış açısı »Avrupa’nın hasta adamı« ve »Asya’nın hasta adamı« yollu Batı söyleminden kaydırılarak bu iki ülkenin birbirlerinin gerçekten nasıl algıladıkları ve birbirleriyle nasıl etkileşime girdikleri sorusuna çevriliyor ve Batı dışındaki bu iki güç arasındaki nasıl bir fikir alışverişi olduğu ve başa çıkmak zorunda oldukları zorluklar karşısında hangi çözümleri paylaştıkları aydınlatılmaya çalışılıyor.

Jillian Ma Ankara’da, Ortadoğu Teknik Üniversitesi’nin Yakındoğu Araştırmaları master programına devam ettikten sonra, 2019’dan bu yana İstanbul’da, Koç Üniversitesi Tarih Bölümü’nde doktora çalışması yapıyor. Daha önce Singapur Ulusal Üniversitesi’nin Çin Araştırmaları Bölümü’nü MA ve Peking Dil ve Kültür Üniversitesi’nin Çin Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü BA derecesiyle bitirmiş olan Jillian Ma halen Orient-Institut Istanbul’daki Geç Osmanlı İmparatorluğu Araştırmalarında Kaynak Olarak Kişisel Tanıklıklar adlı araştırma alanına konuk araştırmacı olarak katılıyor.